Zdrowie kobiety›Cykl, hormony i miesiączka›PMS: objawy i sposoby łagodzenia
Druga połowa cyklu
Objawy zespołu napięcia przedmiesiączkowego pojawiają się w drugiej połowie cyklu i cofają się w ciągu kilku dni od początku krwawienia. Najwięcej daje uporządkowanie snu i aktywności, doraźne leczenie bólu preparatami z apteki, a przy nasilonych objawach leczenie hormonalne albo lek przeciwdepresyjny, które wymagają recepty.
Konsultacja lekarska 59,00 zł. Płatność przez BLIK, kartą albo przez Link. Przedmiotem usługi jest praca lekarza, nie sam dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy.
01 · Krótka odpowiedź
Największą różnicę robią trzy rzeczy, które nie wymagają recepty: regularny sen, ruch o umiarkowanej intensywności kilka razy w tygodniu oraz ograniczenie alkoholu i soli w tygodniu poprzedzającym krwawienie. Ból głowy, brzucha i tkliwość piersi da się doraźnie opanować lekiem przeciwbólowym z apteki, a przy objawach na tyle silnych, że rozbijają pracę i relacje, lekarz ma do dyspozycji antykoncepcję hormonalną albo lek z grupy SSRI.
Sam zestaw objawów niczego jeszcze nie rozstrzyga. O rozpoznaniu decyduje rytm: dolegliwości muszą wracać w tej samej fazie cyklu i ustępować po rozpoczęciu miesiączki. Objawy, które trwają cały miesiąc, prowadzą tropem innym niż PMS.
02 · Mechanizm
Za objawy odpowiada indywidualna wrażliwość układu nerwowego na wahania hormonów po owulacji, a nie ich nadmiar czy niedobór. U kobiet z PMS poziomy hormonów mieszczą się w normie, tylko reakcja mózgu na ich zmianę jest silniejsza niż u pozostałych.
Po owulacji ciałko żółte zaczyna wytwarzać progesteron. Z jego przemian powstają związki działające na te same receptory w mózgu, na które działają leki nasenne i uspokajające, a stężenie serotoniny w tej fazie bywa niższe. Gdy pod koniec cyklu ciałko żółte zanika, poziomy spadają gwałtownie. Część kobiet przechodzi ten zjazd niemal niezauważalnie, inne odczuwają go jako rozdrażnienie, płaczliwość i uczucie napięcia w całym ciele.
Stąd bierze się jedna z najważniejszych obserwacji klinicznych: w cyklach bez owulacji objawy zwykle nie występują. Nie ma ciałka żółtego, nie ma lutealnego wzrostu i spadku, nie ma typowego PMS. Ta zależność wyjaśnia też, dlaczego zahamowanie owulacji bywa skuteczną drogą leczenia u kobiet, którym pozostałe metody nie pomogły.
Objawy dzielą się na dwie grupy, które warto rozdzielić w rozmowie z lekarzem, bo prowadzą do różnych decyzji.
03 · Konsekwencje
Postępowanie ustawia się stopniowo, od zmian, które nic nie kosztują, do leczenia na receptę, i przy każdym stopniu ocenia się efekt po dwóch, trzech cyklach. Punktem wyjścia jest dziennik objawów, bo bez niego nie da się odróżnić PMS od dolegliwości obecnych przez cały miesiąc.
Dziennik brzmi jak wymówka lekarza, ale rozstrzyga sprawę szybciej niż jakiekolwiek badanie. Wystarczy przez dwa cykle zapisywać trzy rzeczy: dzień cyklu, najbardziej dokuczliwy objaw i jego nasilenie w skali od zera do dziesięciu. Po dwóch miesiącach widać, czy wykres wraca do zera po miesiączce. Jeśli nie wraca, tropem jest depresja, zaburzenie lękowe, niedoczynność tarczycy albo niedokrwistość, a każde z nich leczy się zupełnie inaczej.
Ból zasługuje na osobną uwagę, bo tu najczęściej dochodzi do pomyłki. Ból miesiączkowy narastający z roku na rok, pojawiający się już kilka dni przed krwawieniem, przy współżyciu albo przy wypróżnianiu, nie jest objawem PMS. Tak zachowuje się endometrioza, którą opisaliśmy osobno. Skąpe krwawienia w połowie cyklu też należą do innej kategorii i rozpisaliśmy je w tekście o plamieniu w środku cyklu. Z kolei rzadkie miesiączki z trądzikiem i nadmiernym owłosieniem układają się w obraz zespołu policystycznych jajników.
Stała godzina wstawania siedem dni w tygodniu, aktywność aerobowa około trzech razy w tygodniu, mniej alkoholu i soli w drugiej połowie cyklu. Kofeina nasila drażliwość i tkliwość piersi u części kobiet, więc jej ograniczenie na dziesięć dni przed krwawieniem daje się przetestować bez żadnego kosztu.
Efekt oceniaj po dwóch cyklach, nie po tygodniu. Zmiany stylu życia działają wolno i właśnie dlatego bywają porzucane za wcześnie.
Ból głowy, brzucha i pleców opanowuje się lekami przeciwbólowymi z grupy niesteroidowych. Ibuprofen w mocy 200 mg i 400 mg oraz naproksen sodowy w mocy 220 mg mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię wydawania bez recepty, natomiast ibuprofen 600 mg i wyższe moce naproksenu wymagają już przepisu lekarza. Bez recepty dostępny jest też butylobromek hioscyny w tabletkach, stosowany przy bólu o charakterze skurczowym.
Preparaty z magnezem i witaminą B6 również mają kategorię OTC i część kobiet zgłasza po nich mniejsze napięcie. Dawek nie podajemy, bo zależą od preparatu i od tego, co jeszcze przyjmujesz; schemat znajdziesz w ulotce albo ustalisz z lekarzem.
Zahamowanie owulacji usuwa lutealne wahania hormonów, czyli mechanizm stojący za objawami. W praktyce rozważa się preparaty przyjmowane w sposób ciągły albo ze skróconą przerwą, bo właśnie w przerwie objawy potrafią wrócić. Wszystkie preparaty antykoncepcyjne w Polsce wydaje się wyłącznie z przepisu lekarza, a przed decyzją lekarz sprawdza przeciwwskazania według kryteriów WHO. Warianty porównaliśmy w tekście o tabletkach jedno- i dwuskładnikowych, a zasady kwalifikacji na stronie o antykoncepcji hormonalnej na receptę.
Przy przewadze objawów nastroju i przy postaci ciężkiej rekomendacje wskazują leki z grupy SSRI jako leczenie pierwszego wyboru. Bywają stosowane codziennie albo tylko w drugiej połowie cyklu, co jest rozwiązaniem specyficznym dla tego rozpoznania. Kwalifikacja należy do lekarza, który zna pozostałe leki pacjentki i jej historię leczenia, a pierwsze włączenie takiego leku wymaga rozmowy, nie samego formularza.
05 · Sygnały ostrzegawcze
Objawy PMS można spokojnie obserwować przez dwa cykle, ale kilka sytuacji tej cierpliwości nie znosi. Przy myślach o odebraniu sobie życia liczy się reakcja natychmiastowa, nie kolejny wpis w dzienniku.
Do lekarza kieruje też każda nowa dolegliwość, która pojawiła się razem z rozpoczęciem antykoncepcji hormonalnej. Ból i obrzęk jednej łydki, nagła duszność, ból w klatce piersiowej oraz nowy ból głowy z zaburzeniami widzenia wymagają pilnego kontaktu, ponieważ mogą oznaczać powikłanie zakrzepowe.
06 · Postępowanie własne
Zacznij od dwóch rzeczy, które przygotują całą dalszą drogę: zapisu objawów w kolejnych dniach cyklu i uporządkowania snu. Reszta wynika już z tego, co zobaczysz na tej liście po dwóch miesiącach.
07 · Pytania pacjentek
Łagodne napięcie, tkliwość piersi i gorszy nastrój na kilka dni przed krwawieniem zgłasza większość miesiączkujących kobiet i nie wymagają one leczenia. O zespole napięcia przedmiesiączkowego mówimy wtedy, gdy objawy powtarzają się w kolejnych cyklach, wyraźnie utrudniają codzienne funkcjonowanie i ustępują po rozpoczęciu miesiączki. Normą przestaje być obraz, w którym przez kilka dni w miesiącu nie da się pracować, uczyć ani utrzymać relacji w rodzinie.
Najczęściej pojawiają się po owulacji, czyli w drugiej połowie cyklu, i narastają przez ostatnie dni przed krwawieniem. U części kobiet dotyczy to dwóch, trzech dni, u innych nawet dwóch tygodni. Rozstrzygający jest koniec, nie początek: objawy powinny wyraźnie słabnąć w ciągu kilku dni od pierwszego dnia miesiączki i zniknąć na czas pierwszej połowy następnego cyklu. Dolegliwości utrzymujące się przez cały miesiąc wskazują na inną przyczynę.
Gdy objawy przez kilka dni w miesiącu uniemożliwiają pracę i naukę, gdy przeważają nad nimi obniżony nastrój i lęk albo gdy dwa cykle uporządkowanego snu i aktywności nic nie zmieniły. Natychmiastowej pomocy wymagają myśli o samobójstwie: numer 112 albo całodobowe centrum wsparcia 800 70 2222. Osobnym powodem do wizyty jest ból miesiączkowy narastający z roku na rok oraz krwawienie tak obfite, że podpaska przemaka co godzinę.
Leczenie na receptę bywa uzasadnione przy objawach nasilonych i obejmuje dwie ścieżki: antykoncepcję hormonalną, która hamuje owulację i wyrównuje wahania hormonów, oraz leki z grupy SSRI, wskazywane w rekomendacjach przy przewadze objawów nastroju. Obie decyzje należą do lekarza po ocenie przeciwwskazań i pozostałych przyjmowanych leków. Lekarz może też odmówić i zaproponować inne postępowanie, jeśli obraz nie pasuje do PMS albo istnieją przeciwwskazania. Preparatu bez recepty, który leczyłby przyczynę, nie ma.
Zacznij zapisywać objawy razem z dniem cyklu, ustaw jedną godzinę wstawania na cały tydzień i zaplanuj trzy dłuższe spacery. W drugiej połowie cyklu ogranicz alkohol, sól i kofeinę, bo nasilają drażliwość oraz uczucie obrzmienia. Ból opanuj lekiem przeciwbólowym z apteki zgodnie z ulotką, bez zwiększania ilości na własną rękę. Jeśli po dwóch cyklach nie widać poprawy, przyjdź na konsultację z tym dziennikiem, bo skraca on rozmowę o połowę.
08 · Czytaj dalej
Cztery teksty, po które sięga się razem z tym: dział o cyklu, ból miesiączkowy, ból narastający z latami oraz objawy pierwszych lat menopauzy, które bywają brane za PMS.
09 · Redakcja
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani badania ginekologicznego. Nie podajemy dawkowania, ponieważ schemat leczenia dobiera lekarz na podstawie indywidualnej oceny, a szczegóły zawiera ulotka preparatu. O wystawieniu e-recepty decyduje lekarz i może odmówić, gdy przemawiają za tym względy medyczne. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112, a w kryzysie psychicznym pod 800 70 2222.