Zdrowie kobiety›Cykl, hormony i miesiączka›Endometrioza: objawy
Ból, który narasta z latami
Najbardziej charakterystyczny objaw to ból miesiączkowy, który z roku na rok jest silniejszy i przestaje ustępować po lekach z apteki. Do tego dochodzą ból przy współżyciu, ból przy wypróżnianiu lub oddawaniu moczu w czasie krwawienia oraz trudność z zajściem w ciążę.
Konsultacja lekarska 59,00 zł. Płatność przez BLIK, kartą albo przez Link. Przedmiotem usługi jest praca lekarza, nie sam dokument. Przy odmowie z przyczyn medycznych opłatę zwracamy.
01 · Krótka odpowiedź
Objawy endometriozy układają się wokół bólu zależnego od cyklu: bolesnych miesiączek, które z latami są coraz cięższe, bólu w głębi miednicy przy współżyciu, bólu przy wypróżnianiu albo oddawaniu moczu w dniach krwawienia oraz przewlekłego bólu podbrzusza między miesiączkami. U części kobiet pierwszym powodem wizyty bywa nie ból, a niepowodzenie w staraniu się o ciążę.
Rozpoznania nie da się postawić na podstawie samej rozmowy ani samego USG. Leczenie objawowe można natomiast rozpocząć na podstawie wywiadu, nie czekając na potwierdzenie w badaniu, i tak właśnie wygląda dzisiejsza praktyka.
02 · Mechanizm
Poza jamą macicy pojawiają się ogniska tkanki podobnej do błony śluzowej macicy: na otrzewnej, jajnikach, więzadłach macicy, czasem na jelicie lub pęcherzu. Reagują one na hormony cyklu, więc co miesiąc krwawią do zamkniętej przestrzeni, z której nic nie ma jak odpłynąć.
Krew i złuszczone komórki wywołują lokalny stan zapalny. Powtarzany dziesiątki razy prowadzi do zrostów, które sklejają narządy miednicy i ograniczają ich ruchomość. Stąd bierze się ból przy współżyciu, ból przy zmianie pozycji i ból przy wypróżnianiu, kiedy jelito napina zrośnięte tkanki.
Z czasem dochodzi drugi mechanizm, dużo ważniejszy dla przebiegu choroby. Przewlekłe drażnienie nerwów miednicy obniża próg odczuwania bólu, a układ nerwowy zaczyna reagować silniej na bodźce, które wcześniej były neutralne. Dlatego ból przestaje być przywiązany do krwawienia i pojawia się w dowolnym momencie cyklu, a leki przeciwbólowe działają coraz krócej. To także wyjaśnia, dlaczego pacjentka z niewielkimi ogniskami może cierpieć bardziej niż pacjentka z dużą torbielą.
Choroba rozwija się latami i przez ten czas potrafi udawać inne rozpoznania. Ból podbrzusza z zaburzeniami wypróżniania bywa brany za jelito drażliwe, ból w okolicy pęcherza za nawracające zapalenie, a rozdrażnienie przed miesiączką za zespół napięcia przedmiesiączkowego. Różnica polega na kierunku zmian w czasie: PMS ma stały wzorzec z roku na rok, endometrioza narasta.
| Objaw | Jak wygląda w endometriozie | Co przemawia za innym tropem |
|---|---|---|
| Ból miesiączkowy | Zaczyna się dzień lub dwa przed krwawieniem, narasta z roku na rok, słabo reaguje na leki z apteki. | Ból o stałym nasileniu od pierwszej miesiączki, ustępujący po leku przeciwbólowym. |
| Ból przy współżyciu | Głęboki, przy penetracji, czasem utrzymuje się kilka godzin po stosunku. | Ból powierzchowny z pieczeniem i świądem, typowy dla zakażenia albo suchości. |
| Wypróżnianie i mocz | Ból nasilający się w dniach krwawienia, czasem krew w stolcu lub w moczu w tym okresie. | Objawy niezależne od cyklu, z parciem i pieczeniem przy oddawaniu moczu. |
| Ból między miesiączkami | Przewlekły, tępy, w podbrzuszu lub w okolicy krzyżowej, nasilany zmęczeniem. | Ból ostry, jednorazowy, ustępujący w ciągu paru dni bez powtórzeń. |
| Płodność | Brak ciąży po roku regularnych starań bez zabezpieczenia, przy bolesnych miesiączkach. | Krótszy czas starań albo rzadkie owulacje z nieregularnymi cyklami. |
| Zmęczenie | Nasilone w okolicy krwawienia, przy obfitych miesiączkach z niedokrwistością. | Zmęczenie stałe, niezależne od cyklu, z sennością i wypadaniem włosów. |
Tabela porządkuje typowe różnice i nie służy do samodzielnego rozpoznania. Objawy nakładają się na siebie, a u jednej pacjentki mogą występować dwie przyczyny naraz.
03 · Konsekwencje
Podejrzenie endometriozy przesuwa całą sprawę z doraźnego łagodzenia bólu na leczenie prowadzone przez lata. Zmienia też kolejność działań: leczenie zaczyna się od objawów i wywiadu, a nie od czekania na wynik badania, który wcale nie musi być nieprawidłowy.
Największym problemem tej choroby w Polsce pozostaje opóźnienie rozpoznania. Od pierwszych objawów do postawienia diagnozy mija u wielu kobiet kilka lat, bo bolesne miesiączki traktuje się jako cechę indywidualną, a nie jako objaw. Ta zwłoka ma cenę: więcej zrostów, silniejsze uwrażliwienie nerwów i trudniejsze leczenie. Dlatego pierwsze pytanie brzmi nie „czy boli", tylko „czy boli mocniej niż dwa lata temu".
Badanie obrazowe pomaga, lecz go nie zamyka. USG przezpochwowe wykrywa torbiele endometrialne jajnika i głębokie nacieki, natomiast drobnych ognisk na otrzewnej zwykle nie widzi. Prawidłowy wynik przy typowym wywiadzie nie oznacza więc zdrowia, a jedynie brak zmian widocznych tą metodą. Pewne rozpoznanie daje laparoskopia z oceną histopatologiczną, ale nie czeka się z leczeniem do zabiegu, bo obecne rekomendacje na to nie każą.
Opcje leczenia zaczynają się od kontroli bólu preparatami przeciwbólowymi, których niższe moce kupisz bez recepty, przez leczenie hormonalne aż do zabiegu. Wszystkie leki hormonalne stosowane w tym rozpoznaniu mają w Rejestrze Produktów Leczniczych kategorię wydawania z przepisu lekarza: ciągła antykoncepcja hormonalna, dienogest w tabletkach o mocy 2 mg, wkładka domaciczna z lewonorgestrelem oraz analogi gonadoliberyny w postaci implantów i wstrzyknięć, zarezerwowane dla wybranych sytuacji. Preparatu z wolnej sprzedaży, który zatrzymywałby postęp choroby, po prostu nie ma.
Rola konsultacji online kończy się w jasnym miejscu. Zdalnie sensownie prowadzi się kontynuację leczenia u pacjentki z rozpoznaniem, ocenę objawów przed pierwszą wizytą w gabinecie oraz doradzenie, jakich badań się spodziewać. Rozpoznanie endometriozy wymaga badania ginekologicznego, a często także obrazowego, więc żadna teleporada tego nie zastąpi. Zasady doboru preparatów hormonalnych rozpisaliśmy w tekście o tabletkach jedno- i dwuskładnikowych, a warunki kwalifikacji na stronie o antykoncepcji hormonalnej na receptę.
Zdanie „u nas w rodzinie wszystkie kobiety tak mają" opóźnia rozpoznanie mocniej niż jakikolwiek brak dostępu do badań. Ból, który wyłącza z pracy albo ze szkoły na dzień w każdym miesiącu, jest objawem do zdiagnozowania, niezależnie od tego, ile kobiet w rodzinie miało podobnie.
Objawy często słabną w czasie ciąży i karmienia, bo cykl zostaje wyłączony, ale po powrocie miesiączek zwykle wracają. Planowanie ciąży w celu wyleczenia endometriozy nie ma podstaw, natomiast sama choroba potrafi utrudniać zajście w ciążę i to jest argument, żeby nie odkładać diagnostyki.
Powierzchowne ogniska na otrzewnej pozostają w badaniu obrazowym niewidoczne. Jeśli obraz kliniczny pasuje, lekarz może zaproponować leczenie próbne i ocenić odpowiedź po kilku miesiącach, zamiast odsyłać pacjentkę z informacją, że wszystko jest w porządku.
04 · Konsultacja online
Konsultacja online nie służy do postawienia rozpoznania endometriozy, bo do tego potrzebne jest badanie. Ma sens wtedy, gdy trzeba uporządkować objawy przed wizytą w gabinecie albo kontynuować leczenie już rozpoczęte.
05 · Sygnały ostrzegawcze
Endometrioza sama w sobie jest chorobą przewlekłą, więc diagnostykę planuje się spokojnie. Kilka sytuacji wymaga jednak reakcji tego samego dnia, a dwie pierwsze wezwania pomocy pod numerem 112.
Wizyty nie odkładaj też wtedy, gdy ból od kilku cykli wyłącza Cię z pracy na dzień albo dwa. Nasilenie bólu jest jedynym parametrem, który pacjentka może obserwować sama, i właśnie jego zmiana w czasie decyduje o tym, czy diagnostykę trzeba przyspieszyć.
06 · Postępowanie własne
Najwięcej daje przygotowanie konkretów, bo pierwsza wizyta u ginekologa z opisanym bólem wygląda zupełnie inaczej niż wizyta z ogólnym „boli mnie brzuch". Trzy tygodnie notatek skracają drogę do rozpoznania bardziej niż kolejny rok obserwacji.
07 · Pytania pacjentek
Nie, bo bolesne miesiączki mają kilka przyczyn i najczęstsza z nich nie wiąże się z żadną chorobą narządów miednicy. Za endometriozą przemawia natomiast kierunek zmian: ból narastający z roku na rok, zaczynający się dzień lub dwa przed krwawieniem, coraz słabiej reagujący na leki z apteki oraz ból pojawiający się przy współżyciu i przy wypróżnianiu w dniach miesiączki. Ból o stałym nasileniu od pierwszej miesiączki, ustępujący po zwykłym leku przeciwbólowym, zwykle prowadzi innym tropem.
U wielu kobiet mija na to kilka lat i najczęstszym powodem opóźnienia jest traktowanie bolesnych miesiączek jako cechy indywidualnej. Sama diagnostyka nie musi być długa: wywiad i badanie ginekologiczne wykonuje się na jednej wizycie, USG przezpochwowe zwykle na tej samej albo kolejnej. Pewne potwierdzenie daje laparoskopia z badaniem histopatologicznym, ale leczenia objawowego nie odkłada się do zabiegu, bo aktualne rekomendacje pozwalają zacząć na podstawie obrazu klinicznego.
Pilnie, czyli tego samego dnia, przy nagłym silnym bólu podbrzusza z zasłabnięciem, przy bólu z gorączką powyżej 38 stopni, przy krwi w stolcu lub w moczu oraz przy krwawieniu tak obfitym, że podpaska przemaka co godzinę. W tych dwóch pierwszych sytuacjach dzwoni się pod numer 112. Spokojnie planuje się wizytę wtedy, gdy ból jest przewlekły i powtarzalny, ale nie ma objawów z tej listy. Nie odkładaj jej jednak o kolejny rok, gdy dolegliwości narastają.
Wszystkie leki stosowane w tym rozpoznaniu poza preparatami przeciwbólowymi w niższych mocach wymagają przepisu lekarza: ciągła antykoncepcja hormonalna, dienogest w tabletkach o mocy 2 mg, wkładka domaciczna z lewonorgestrelem oraz analogi gonadoliberyny. Dobór należy do lekarza, który zna wynik badania, choroby towarzyszące i plany dotyczące ciąży, a przy pierwszym włączeniu leczenia zwykle potrzebna jest wizyta w gabinecie. Lekarz może też odmówić wystawienia recepty, jeśli obraz wymaga wcześniejszego zbadania.
Zacznij dziennik bólu: dzień cyklu, nasilenie od zera do dziesięciu, miejsce i sytuacje, które ból wywołują. Wypisz leki, które próbowałaś, razem z informacją, czy działały, i zebranie dotychczasowych wyników badań. Jeśli starasz się o ciążę, zapisz, od kiedy. Umów wizytę ginekologiczną, a jeśli chcesz wcześniej uporządkować objawy albo kontynuujesz już leczenie, opisz sytuację na konsultacji online. Nie zwiększaj samodzielnie ilości leków przeciwbólowych.
08 · Czytaj dalej
Cztery teksty czytane razem z tym: dział o cyklu, leki na ból miesiączkowy, objawy przed miesiączką oraz drugie rozpoznanie, które daje nieregularne cykle i bywa mylone z endometriozą.
09 · Redakcja
Materiał ma charakter informacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej ani badania ginekologicznego. Nie podajemy dawkowania, ponieważ schemat leczenia dobiera lekarz na podstawie indywidualnej oceny, a szczegóły zawiera ulotka preparatu. O wystawieniu e-recepty decyduje lekarz i może odmówić, gdy przemawiają za tym względy medyczne. W stanie nagłego zagrożenia życia zadzwoń pod numer 112.