Jak przygotować się do teleporady ginekologicznej

02 · Skrót

Najważniejsze w skrócie

03 · Wywiad

Co lekarz musi wiedzieć, skoro nie może Cię zbadać

Warstwa pierwsza to tło stałe. Wiek, choroby przewlekłe, przebyte operacje, ciąże i porody, alergie oraz leki przyjmowane regularnie. Do tej samej grupy należą rzeczy, o których pacjentki wspominają najrzadziej, choć ważą najwięcej: palenie papierosów, migrena z aurą, epizod zakrzepicy w przeszłości, ciężka choroba wątroby, przebyty nowotwór piersi. Kryteria kwalifikacji medycznej WHO opierają się właśnie na takich pozycjach i to one przesuwają metodę antykoncepcyjną z kategorii dopuszczalnej do przeciwwskazanej. Sam nowotwór piersi u krewnej działa inaczej: jest powodem do rozmowy i do czujności, ale w tych kryteriach nie zamyka drogi do antykoncepcji hormonalnej.

Warstwa druga to bieżący problem opisany w czasie. Nie wystarczy napisać, że boli i piecze. Znaczenie ma, od kiedy, czy zaczęło się nagle czy narastało, czy objaw nasila się po współżyciu, przed miesiączką albo po antybiotyku, czy towarzyszy mu gorączka i czy zmieniła się wydzielina. Sama wydzielina to osobny temat, bo jej barwa i zapach kierują rozpoznanie w zupełnie inne strony, co rozpisaliśmy przy kolorze upławów i jego przyczynach.

Warstwa trzecia to Twoje dotychczasowe próby. Krem z apteki, globulki kupione bez recepty, tabletka przeciwbólowa, płukanki, zmiana kosmetyków. Informacja, że coś zadziałało na trzy dni, a potem objaw wrócił, mówi lekarzowi więcej niż samo nazwanie dolegliwości. To jest zwykle moment, w którym rozstrzyga się, czy sprawa nadaje się na powtórzenie tego samego leczenia, czy wymaga rozpoznania z wymazu.

• Pytania, które padają najczęściej

  Kiedy zaczął się pierwszy dzień ostatniej miesiączki i czy cykl jest regularny. Czy istnieje możliwość ciąży. Czy karmisz piersią. Jakie leki przyjmujesz na stałe, łącznie z suplementami i preparatami ziołowymi. Czy paliłaś papierosy w ostatnim roku i ile dziennie. Czy w rodzinie wystąpiła zakrzepica, zator albo nowotwór piersi. Czy występują bóle głowy z zaburzeniami widzenia poprzedzającymi ból.

  Przy problemie infekcyjnym dochodzą pytania o liczbę epizodów w ostatnim roku, o zmianę partnera, o niedawną antybiotykoterapię z innego powodu oraz o to, czy podobny epizod był kiedykolwiek potwierdzony wymazem.

04 · Daty i liczby

Konkrety, które trudno odtworzyć z pamięci

Data miesiączki wraca w niemal każdym zgłoszeniu, także tam, gdzie na pierwszy rzut oka nie ma z nią związku. Przy plamieniu rozstrzyga, czy mieści się ono w środku cyklu, czy jest krwawieniem nieoczekiwanym. Przy opóźnieniu wyznacza punkt odniesienia dla dalszego postępowania. Przy prośbie o przedłużenie recepty pokazuje, w którym miejscu opakowania jesteś. Jeśli notujesz cykl w aplikacji, wystarczy zajrzeć; jeśli nie, przydaje się nawyk zapisywania, o czym piszemy przy kalendarzyku i przypominajce.

Nazwa leku to drugi klasyk. Preparaty antykoncepcyjne bywają wydawane pod bardzo podobnymi nazwami, różniącymi się dopiskiem albo cyfrą, a różnica dotyczy składu i dawki hormonu. Napisanie tabletki w różowym pudełku nie pozwala niczego kontynuować. Jeżeli opakowanie jest pod ręką, przepisz nazwę dokładnie tak, jak widnieje na blistrze, albo zrób zdjęcie. Ta sama zasada dotyczy leków przyjmowanych z innych powodów, bo to na ich podstawie ocenia się interakcje.

Trzecia rzecz to czas trwania objawu liczony w dniach, nie w odczuciu. Od tygodnia i od miesiąca to dwie różne sytuacje kliniczne, mimo że w rozmowie obie brzmią jak od jakiegoś czasu. Czwarta dotyczy kontynuacji: kiedy skończy się obecne opakowanie i ile dni zostało. Przy przerwie w przyjmowaniu tabletek postępowanie wygląda inaczej niż przy płynnym przejściu na kolejne opakowanie, co opisaliśmy szerzej przy przedłużeniu recepty na antykoncepcję.

06 · Pominięcia

Informacje przemilczane najczęściej, a ważące najwięcej

Palenie wypada z opisu, bo wydaje się sprawą stylu życia, a nie medycyną. Tymczasem w kryteriach kwalifikacji medycznej WHO papierosy po 35. roku życia zmieniają ocenę tabletek zawierających estrogen, a przy większej liczbie sztuk dziennie przesuwają ją do kategorii, w której ryzyko przeważa nad korzyścią. Nie znaczy to, że nie ma żadnej metody. Znaczy tyle, że lekarz zaproponuje inną, a bez tej informacji zaproponowałby wybór obarczony ryzykiem, którego pacjentka nie zgłosiła. Sam mechanizm i alternatywy opisaliśmy przy antykoncepcji a paleniu papierosów.

Migrena z aurą wypada z opisu jeszcze częściej, bo pacjentki nie wiedzą, że ich bóle głowy mają aurę. Chodzi o zaburzenia widzenia, mroczki, migoczące plamy albo drętwienie poprzedzające ból, zwykle na kilkanaście do kilkudziesięciu minut przed nim. Ta jedna informacja rozstrzyga o dopuszczalności preparatów dwuskładnikowych, więc jeśli miewasz bóle głowy, opisz, co się dzieje tuż przed nimi.

Trzecia grupa to historia zakrzepowo-zatorowa: zakrzepica żył głębokich, zatorowość płucna, udar albo zawał u siebie lub u bliskiego krewnego w młodym wieku. Czwarta to leki brane doraźnie, o których nikt nie myśli jak o lekach: preparaty ziołowe, w tym dziurawiec, środki przeciwbólowe, leki przeciwpadaczkowe i antybiotyki przyjmowane akurat z innego powodu. Powiązania między antybiotykiem a antykoncepcją rozdzieliliśmy na fakty i mity przy tabletkach antykoncepcyjnych a antybiotyku.

Osobno warto wspomnieć o czymś, co pacjentki uważają za wstydliwe, a co jest zwykłą informacją kliniczną: nieregularne przyjmowanie tabletek, pominięte dawki, przerwy w stosowaniu, współżycie bez zabezpieczenia w ostatnich dniach. Lekarz nie ocenia, tylko liczy dni i wybiera postępowanie, a przy antykoncepcji awaryjnej okno czasowe jest wąskie i mierzone w godzinach.

07 · Dokumenty

Co dołączyć, a czego nie ma sensu wysyłać

Dokumentacja ma tę przewagę nad opisem, że jest jednoznaczna. Wynik posiewu podaje nazwę drobnoustroju, a nie wrażenie pacjentki. Wypis ze szpitala pokazuje, jakie leczenie już zastosowano. Cytologia z ostatniego roku informuje, kiedy odbyła się ostatnia ocena szyjki macicy, co ma znaczenie przy przedłużaniu antykoncepcji hormonalnej. Zakres badań zalecanych przed rozpoczęciem takiego leczenia opisaliśmy przy badaniach przed antykoncepcją hormonalną.

Techniczna strona jest prosta i sprowadza się do czytelności. Zdjęcie wyniku ma być zrobione w świetle dziennym, prostopadle do kartki, bez ucinania nagłówka z datą i nazwą laboratorium. Skan całej strony jest lepszy niż fragment tabeli, bo lekarz widzi zakres referencyjny. Plik PDF z portalu laboratorium działa najlepiej, bo nie da się go rozmazać.

Jest też lista rzeczy, które nie wnoszą nic i tylko wydłużają zgłoszenie. Zrzuty ekranu z forów, opisy dobrane pod konkretny lek zasłyszany od koleżanki, wyniki sprzed ośmiu lat oraz zdjęcia opakowań preparatów, o które nie pytasz. Jedno zdjęcie ma sens zawsze: opakowanie leku, który przyjmujesz i chcesz kontynuować, ustawione tak, żeby widoczna była nazwa i moc.

08 · Granice trybu zdalnego

Kiedy przygotowanie nic nie da, bo potrzebny jest gabinet

Do tej samej grupy trafiają zmiany widoczne gołym okiem: owrzodzenie, pęcherzyki, guzek, białawe stwardnienie skóry sromu, brodawki. Opis słowny takich zmian bywa mylący nawet wtedy, gdy pacjentka opisuje je starannie, a rozpoznanie zależy od tego, jak zmiana wygląda i jak zachowuje się przy dotyku. W ciąży zakres spraw możliwych do prowadzenia zdalnie kurczy się jeszcze bardziej i decyzję o jakimkolwiek leczeniu podejmuje lekarz prowadzący ciążę.

Poza tą listą pozostaje szeroki obszar spraw, w których tryb zdalny sprawdza się dobrze: kontynuacja leczenia, przedłużenie recepty na preparat znany i tolerowany, typowy epizod infekcji o dobrze opisanym przebiegu oraz pytania o postępowanie po pominiętej tabletce. Pełen zakres tematów zebraliśmy w dziale infekcje intymne, a osobno przy menopauzie i terapii hormonalnej, gdzie kwalifikacja zależy przede wszystkim od dobrze zebranego wywiadu.

09 · Podsumowanie

Praktyczne wnioski

• Zapisz datę pierwszego dnia ostatniej miesiączki, zanim otworzysz formularz. To pytanie pojawi się niezależnie od tego, z czym się zgłaszasz.
• Połóż obok siebie opakowania wszystkich stale przyjmowanych leków. Przepisz nazwy z blistrów, nie z pamięci ani z opisu koloru pudełka.
• Opisz objaw w dniach i w okolicznościach. Od kiedy, co nasila, co łagodzi, co już zastosowałaś i jak długo działało.
• Dopisz rzeczy, które wydają się bez związku. Papierosy, migrena z aurą, zakrzepica w rodzinie, dziurawiec, antybiotyk brany akurat na zatoki.
• Odpowiedz na prośbę o uzupełnienie. To najczęstszy powód, dla którego sprawa się przeciąga, a przy braku odpowiedzi konsultacja i tak została wykonana.

10 · Co dalej

Powiązane materiały

• Jak to działaCztery kroki od formularza do kodu e-recepty w aptece.
• Badania przed antykoncepcją hormonalnąCo ocenia się przed rozpoczęciem leczenia i co warto mieć aktualne.
• Przedłużenie recepty na antykoncepcjęJak wygląda kontynuacja preparatu stosowanego od lat.
• Antykoncepcja awaryjna: zasadyOkna czasowe i postępowanie, gdy liczy się każda godzina.

11 · Pytania czytelniczek

FAQ

12 · Redakcja

Autor, recenzja medyczna i źródła